Portrettbilde av Bjørn Egil Flø

Bjørn Egil Flø

Av svik kom mistru sigande

Bygdene er i opprør, seiest det. I alle kanalar og i alle spalter ropar dei om at det er eit distriktsopprør på gang. Sjølv har eg sett det lenge, eg har høyrt misnøya kringom der bygdefolk møtest, og eg har prøvd å forstå kva som uroar bygdefolket så kraftig.

Samtiden spør

LOKAL IDENTITET

For meg handlar lokal identitet om det som har prega meg mest. Det handlar om det stadeigne, geografisk så vel som kulturelt og sosialt. Det handlar om å vere i det kjente og blant dei som kjenner meg. Det handlar om alt frå natur- og kulturlandskap via arbeidsliv, kultur og historie til ein felles måte å tenke og å vere på.

Det var like før jul då han ringde meg. Eg fekk ikkje med meg namnet med det same, men han sa han var den nye redaktøren for tidsskriftet Samtiden, og no ville han drøfte vinklinga av eit temanummer om det rurale. – Det er kanskje ikkje det temaet Samtiden har handsama mest oppgjennom åra, sa han, og det var som om han kunne lese tankane mine over smarttelefonen sin.

Men samstundes er det kanskje tidstypisk at nettopp Samtiden – denne ultimate identitetsmarkøren for den urbane middelklasseeliten – no brått skulle starte å bry seg med dei som har blitt att i grendene, dei som aldri reiste til byen. Eg meiner, me har då registrert det. Me har då sett alle desse kommentatorane, amanuensisane og professorane som har figurert i avisspaltene. Me har høyrt dei i dei langdryge debattprogramma i radioen der dei har snakka om eit distriktsopprør og trekt opp parallellar til både brexit, Trump og det som verre er. For kvar kommentar som har vorte skriven frå hovudstadens kulturelle og politiske elite, har det teikna det seg eit jamt tydlegare bilete av nokre innfule bygdetaparar som sit på verandaene sine ikledd brunspetta flanelltrøyer med jaktrifla i fanget. Den overordna bodskapen i kommentatorane sine spalter er at me har med ein hop tullingar å gjere, tullingar som ikkje veit sitt eige beste.

Sjølv har eg reist kringom i det meste av Bygde-Norge dei nær tjue åra eg har arbeidd som bygdeforskar, og det biletet kommentatorane teiknar, er eit bilete eg absolutt ikkje kjenner att. Men eg er samd i at noko skjer ute i bygdene, men kva er det for noko? Kva er dette bygdestyret? Kva er det som uroar bygdefolket?

DET TRENGST POLITIKK

Det var i 2004 at eg vandra kring om på eit lite øyvær med utsikt over Vestfjorden. Eg hadde ei utsett intervjuavtale med ein reiselivsentreprenør, så no gjekk eg berre rundt og drog ut tida i ein bitande kald motvind langs ein molo. Eg hadde vore her før, i ungdomen ein gong, på perm frå det militære. Då kom eg her for å oppleve det eg trudde var siste rest av norsk kvalfangst. Men no kan det sjå ut som at det eg opplevde då, var siste rest av eit lokalsamfunn.

– Ja, det har endra seg mykje sidan den gong. Den godt vaksne mannen stogga opp og såg beint på meg. Det var som han ville seie noko meir, men at han tok seg i å tvile på meg. – Kva var det du sa du gjorde her? spurte han. – Eg er her i samband med eit forskingsprosjekt om reiseliv, sa eg og såg på reaksjonen hans at det svaret berre styrkte tvilen som nett hadde råka han. – Ja, det er visst det alt skal handle om no – turistar og fritid, sa han med ei mine som oste av mistru til ei næring som alt då var løfta fram som den store lovnaden.

For meg var samtala med den pensjonerte kvalfangaren ei oppvakning. Sidan eg starta som bygdeforskar i 1999, var dette den fyrste djupe samtala om det eg der og då tenkte var ei opplevd skuggeside av reiselivet, men som eg seinare forstod var ein kritikk av «den nye distriktspolitikken».

Han fortalde meg om eit døyande lokalsamfunn som berre tjue år før hadde krydd av liv. Sist eg var her, på 80-talet, budde det over 400 folk her. Sjarkane låg tre i breidda framom kaia, og du kunne høyre høglydt bannskap og lått frå mottak og ekspedisjon. Det lét slik det gjer når folk er i arbeid, og det lukta stramt av fisk, diesel og salt sjø. Men i 2004 var det lite att av det som ein gong var, 180 menneske, og mange frykta at det som enno ikkje hadde forsvunne av næring, møteplassar, sørvisfunksjonar og velferdstenester, var venta å gjere det i nær framtid.

Dette bøter ikkje reiselivet på aleine, sa den pensjonerte fiskaren. – Til det trengst det politikk, me treng distriktspolitikk og ein fiskeri­ politikk som sikrar at verdiskapinga frå fiskeriet kjem lokalsamfunnet til gode.

EI GJENKJENNING

Eg kjente att mykje av tankane til mannen på moloen, eg kjente dei att frå den tida då eg framleis budde heime på Flø. Frå 80-talet og dei åra då eg gjekk som skipselektrikar på eit av verfta i Ulsteinvik. Her som truleg på dei fleste arbeidsplassar vart det diskutert politikk, og sjølv om dei fleste av oss høyrde til om lag same klasse og stand, var me likevel langt frå samde frå sak til sak. Men på eit overordna plan var me nokså samstemte, for me såg alle ut til å bere på ei slags mistru til den politiske eliten. Me såg ut til å sakne ein særskild type politikarar, slike som hadde «føtene planta på jorda». Nokre som snakka om det som vedkom oss, nokre som kunne trekke opp referansar som me kjente oss att i. Men i staden var det i all hovudsak andre politikartypar som vaks fram då mot slutten av 80og fyrst på 90-talet, slike som hadde lært seg sjangeren. Slike som hadde gått gradene på heilt andre stiar enn dei politikarane før dei hadde gått. På reinare og rettare stiar, dei hadde vore aktive i ungdomspartia og studert statsvitskap og kanskje også økonomi på høgskular og universitet, dei hadde lært politikarfaget frå skulebenken snarare enn frå dreiebenken før dei vart tatt med inn i moderpartiet og vidareutvikla som fagpolitikarar.

Har du allerede registrert deg? Logg inn

Les Samtiden.
For å forstå tiden du lever i

Vi analyserer og diskuterer de viktigste spørsmålene i en stadig mer kompleks verden

  • Norges ledende kulturtidsskrift siden 1890
  • Utkommer fire ganger i året på papir. Over 100 sider med dybdeartikler, essays, intervjuer, m.m.
  • Full tilgang til vårt digitale arkiv med tidligere numre.
  • Invitasjoner til våre arrangementer, nyhetsbrev, podkast, m.m.
  • Del tekstene våre med vennene dine

Vil du bare lese ferdig denne artikkelen?

Da må du registrere deg med en e-postadresse